Vergunning, melding of vrijgesteld: de regels sinds 1 maart 2026

Wie verbouwt in Vlaanderen, moet eerst weten of er een omgevingsvergunning nodig is, of een melding volstaat, of de werken vrijgesteld zijn. Op 1 maart 2026 zijn die regels grondig gewijzigd. De Vlaamse Regering keurde op 6 februari 2026 drie besluiten definitief goed: een wijziging van het Vrijstellingenbesluit, een wijziging van het Meldingsbesluit en een nieuw besluit met een limitatieve lijst van wat gemeenten nog extra vergunningsplichtig mogen maken. In deze gids lees je wat dat betekent voor je woning.

Drie mogelijkheden

• Een omgevingsvergunning: je dient een aanvraag in via het Omgevingsloket en wacht op een beslissing.
• Een melding: je meldt de werken vooraf, zonder volledige vergunningsprocedure.
• Een vrijstelling: je mag de werken uitvoeren zonder vergunning en zonder melding, als je aan alle voorwaarden voldoet.

Wat sinds 1 maart 2026 vrijgesteld is

Volgens het Departement Omgeving zijn onder meer deze werken aan een woning vrijgesteld:

• Alle binnenverbouwingen, zolang er geen vergunningsplichtige functiewijziging is en het aantal woongelegenheden gelijk blijft.
• Werken aan alle gevels en daken, ook de voorgevel, als het fysieke bouwvolume niet verandert en de energieprestatie niet verslechtert. Vroeger gold die vrijstelling alleen voor zij- en achtergevels en daken.
• Buitenisolatie van gevels en daken tot 26 cm, inclusief de gebruikelijke afwerking, als je de rooilijn niet overschrijdt.
• Zonnepanelen en zonneboilers op een plat dak tot 1 meter boven de dakrand, in of op een hellend dak, op een gevel tot 4 m² per gevel, of op een balkonleuning. Stekkerpanelen hebben geen vergunning meer nodig.
• Bovengrondse delen van een airco of warmtepomp in de tuin, op een gevel of op een plat dak, tot 2 meter van de perceelsgrens of tegen een bestaande gemene muur. Ook de voorgevel valt daar nu onder.

Voor gevels en daken geldt dat de energieprestatie niet mag verslechteren. Volgens de Vlaamse overheid mag een woning met EPC-klasse D door de werken dus niet naar E of F zakken.

De voorwaarden die altijd gelden

Een vrijstelling geldt alleen als je aan alle voorwaarden voldoet. De belangrijkste:

• Het gebouw is hoofdzakelijk vergund of wordt geacht vergund te zijn.
• Het aantal woongelegenheden blijft gelijk en de hoofdfunctie verandert niet op een vergunningsplichtige manier.
• De werken zijn niet in strijd met verordeningen, vergunningsvoorwaarden, lokale plannen, recente verkavelingen of andere regels.
• Het gebouw ligt niet in werelderfgoed of de bufferzone ervan, zoals de Brugse binnenstad, en staat niet in de inventaris van het bouwkundig erfgoed.
• Voor beschermd erfgoed geldt een apart systeem van toelatingen van Onroerend Erfgoed.

Een architect bij stabiliteitswerken

Vrijgesteld betekent niet altijd zonder architect. Sinds 5 september 2026 moet je voor vrijgestelde binnenverbouwingen en werken aan gevels en daken een architect aanstellen voor het ontwerp en de controle, als de werken gepaard gaan met stabiliteitswerken. Denk aan het uitbreken van een draagmuur of het verplaatsen van een balk.

Wat niet meer met een melding kan

De meldingsplicht voor binnenverbouwingen en voor werken aan gevels en daken van hoofdzakelijk vergunde gebouwen is afgeschaft: die werken zijn nu vrijgesteld. Andersom zijn bijgebouwen die aan de woning vastzitten, zoals een aanbouwveranda, nu vergunningsplichtig. Volgens de Vlaamse overheid worden meldingen die al liepen nog afgehandeld.

Voor sommige kleinere aanbouwen heb je wel geen architect nodig, zoals een veranda die voor minstens 75 procent uit glas bestaat, als ze maximaal 40 m² groot is, een kroonlijsthoogte van maximaal 3 meter en een nokhoogte van maximaal 4,5 meter heeft, en de stabiliteit niet wijzigt.

Er blijven nog maar twee meldingen over, en die gaan over de tijdelijke opvang van asielzoekers. Zorgwonen blijft een aparte melding, geregeld bij decreet.

Wat je gemeente nog mag vragen

Gemeenten mogen alleen nog een extra vergunningsplicht opleggen voor handelingen die op de limitatieve lijst staan, zoals het kappen van bepaalde bomen of werken aan niet-beschermd erfgoed in een afgebakend gebied. Bestaande gemeentelijke verordeningen met extra plichten moeten tegen 6 februari 2028 aangepast zijn; anders vervallen die bepalingen van rechtswege. Tot dan kunnen ze nog gelden. Vraag bij je gemeente dus altijd na welke lokale regels van toepassing zijn.

Zo ga je te werk

• Beschrijf je werken zo concreet mogelijk: wat, waar, welke afmetingen, met of zonder stabiliteitswerken.
• Kijk op de pagina's over stedenbouwkundige handelingen van de Vlaamse overheid of je werk vrijgesteld is.
• Raadpleeg de Omgevingscheck op het Omgevingsloket voor plannen en voorschriften die op je perceel gelden.
• Vraag bij twijfel de dienst omgeving van je gemeente om bevestiging, liefst schriftelijk.
• Zijn er stabiliteitswerken, of is een vergunning nodig, stel dan tijdig een architect aan.

Een vrijstelling van een vergunning is geen vrijstelling van andere regels. Ook voor vrijgestelde werken gelden de bouwtechnische eisen, de regels rond burenrecht en, bij een ingrijpende energetische renovatie, de energieprestatie-eisen.